İçeriğe geç

Kullanım bazlı faturalama nedir? Pratik rehber

Kullanım bazlı faturalama, müşteriye kullandığı kadar ücret yansıtır. Fiyat modelleri, zor kısımlar ve kendiniz yazın ya da satın alın kararı.

Payrudder ekibi8 dk okuma

Kullanım bazlı faturalama (ölçümlü faturalama ya da İngilizcesiyle usage-based / metered billing), müşteriye bir dönem içinde ürününüzü ne kadar kullandıysa o kadar ücret yansıtmaktır: API çağrısı, yapay zekâ token’ı, depolanan gigabayt, işlenen dakika. Koltuk ya da ay başına sabit bir fiyat yerine fatura, uygulamanın müşteri çalıştıkça gönderdiği kullanım kayıtlarından hesaplanır.

Kulağa basit bir çarpma işlemi gibi geliyor. Gerçekte sonunda para olan küçük bir veri hattı kuruyorsunuz ve işin çoğu, her birimin tam bir kez sayılmasını, doğru fiyatla çarpılmasını ve doğru faturaya düşmesini sağlamak. Bu yazıda fiyat modellerini, göründüğünden zor olan kısımları ve bu altyapıyı kendiniz yazmak ile hazır bir hizmet almak arasında nasıl seçim yapacağınızı anlatıyoruz.

Kullanım bazlı faturalama nasıl çalışır?

İster bir Excel tablosu ister özel bir platform olsun, her kullanım bazlı faturalama sistemi aynı dört adımdan geçer:

  1. Kullanımı kaydet. Faturalanacak bir şey olduğunda backend’iniz bir olay gönderir: “42 numaralı müşteri 1.500 token kullandı”, “7 numaralı müşteri bir API çağrısı yaptı”.
  2. Dönem bazında topla. Olaylar müşteri, sayaç (meter) ve fatura dönemi başına toplanır. Sayaç neyin ve nasıl ölçüldüğünü tanımlar: bir miktarın toplamı, olay sayısı, görülen en yüksek değer gibi.
  3. Fiyatla. Toplanan miktar müşterinin fiyatından geçer: birim fiyat, kademeler, paketler ve varsa sabit ücret.
  4. Faturala ve tahsil et. Dönem kapanınca fiyatlanmış satırlar faturaya dönüşür; fatura ya tahsil edilir ya da takibe alınır.

Kullanım bazlı faturalamayı abonelik faturalamasından ayıran şey ilk iki adım. Abonelik faturası yalnızca plandan hesaplanabilir. Kullanım faturası ise ağ üzerinden gelen, bazen iki kez, bazen geç ulaşan milyonlarca küçük olaya bağlıdır.

Kullanım bazlı fiyat modelleri

“Kullanım bazlı” birkaç farklı fiyat yapısını kapsar. Çoğu ürün bunlardan birini ya da bir karışımını kullanır:

Model Ücret nasıl hesaplanır Örnek
Birim başına miktar × birim fiyat API çağrısı başına 0,25 ₺
Kademeli (graduated) her kademedeki birimler o kademenin fiyatıyla ilk 10.000 çağrı ücretsiz, sonrası 0,05 ₺
Hacim kademeli (volume) tüm birimler toplamın ulaştığı kademenin fiyatıyla 50.000 çağrı yaptınız, hepsi 50 bin kademesinin fiyatından
Paket N birimlik blok başına fiyat, yarım blok yukarı yuvarlanır her 1.000 e-posta için 150 ₺
Sabit ücret + kullanım dönem başına sabit ücret ve üstüne ölçülen satırlar ayda 1.500 ₺, dahil kotanın üstü çağrı başına 0,05 ₺
Ön ödemeli kredi müşteri krediyi önceden alır, kullanım krediden düşer 10.000 kredilik paket 600 ₺

Pratikten birkaç not:

  • Kademeli fiyatı anlatmak hacim kademesinden kolaydır, çünkü bir eşiği geçmek önceki birimleri ucuzlatmaz ya da pahalılaştırmaz. Hacim kademesi her sınırda bir uçurum yaratır ve bazı müşteriler bunu fark eder.
  • En yaygın karma model sabit ücret + kullanımdır. Sabit ücret sizin sabit giderlerinizi karşılar ve gelirinizi öngörülebilir kılar; kullanım kısmı ise değerle birlikte büyür. Ücretsiz kota da aslında fiyatı sıfır olan ilk kademedir.
  • Ön ödemeli kredi riski işin öncesine taşır. Müşteri önce öder, bakiye bitince durursunuz. Tek bir yoğun kullanıcının bir öğleden sonrada ciddi maliyet çıkarabildiği yapay zekâ ürünlerinde bu yüzden çok tercih edilir.

Kullanım bazlı faturalamada zor olan ne?

Fiyat tablosu işin kolay kısmı. Sorunlar gerçek trafik geldiğinde çıkar.

Tekrarlanan olaylar

Ağlar yeniden dener. İstemciniz zaman aşımına düşer, aynı olayı bir daha gönderir; oysa ilki çoktan ulaşmıştır. Önlem yoksa müşteri iki kez öder. Standart çözüm her olaya bir idempotency anahtarı koymaktır: gönderenin ürettiği benzersiz bir kimlik. Alıcı bu sayede tekrarı tanıyıp düşürür. Bu korumanın yalnızca tek bir süreç içinde değil, çökmeler ve yeniden başlatmalar boyunca da geçerli olması gerekir. Yani anahtarları kalıcı olarak saklamanız ve olayı kabul eden işlemle aynı transaction içinde kontrol etmeniz gerekir.

Geç gelen olaylar

Olaylar her zaman ait oldukları dönemde gelmez. Mobil istemci uçuştan sonra senkron olur, bir toplu iş dünün loglarını geriye dönük yükler, ayın son günü kuyruk bir saat çalışmaz. Ekim’e ait olup Ekim faturası kesildikten sonra gelen olay için bir kuralınız olmalı. Seçenekler şunlar: her faturayı bir süre açık tutmak (müşteri bekler), kesilmiş faturayı açıp değiştirmek (muhasebe bundan hoşlanmaz) ya da geç kullanımı ait olduğu dönemi belirterek bir sonraki faturaya düzeltme satırı olarak eklemek.

Fiyat değişiklikleri

Fiyatlar değişir: yeni plan çıkarırsınız, bir ücreti artırırsınız, kullandığınız model sağlayıcı size yansıttığı fiyatı değiştirir. İki şeyin doğru kalması gerekir. Eski dönemler o gün geçerli olan fiyatla açıklanabilmeli; bu yüzden fiyatların yerinde düzenlenmesi yerine sürümlenmesi gerekir. Kapanmış bir dönemi yeniden fiyatlamanız gerektiğinde de (hatalı bir fiyat, ay başına geriye dönük verilen bir indirim) her şeyi yeniden kesmek yerine yalnızca farkı faturalamak istersiniz.

Dönem kapanışı

Dönemi kapatmak bir yarıştır. Toplamları ayın 1’inde 00:00:01’de hesaplarsanız 23:59:59 damgalı olaylar hâlâ bir kuyrukta bekliyor olabilir. Doğru bir kapanış, zamanında gelen her şey toplanana kadar bekler, sonra toplamları dondurur. Bunu olay kabulünü durdurmadan, binlerce müşteri için aynı anda yapmak gerçek bir dağıtık sistem işidir.

Para hesabı

Kayan noktalı sayılar (float) çoğu ondalık tutarı tam gösteremez. Token başına 0,0001 ₺ gibi bir fiyat milyonlarca olayla çarpıldığında float ise kayar. Miktar ve fiyat tam ondalık olmalı, yuvarlama da fatura satırında, belirli bir yerde ve bir kez yapılmalı.

Kendiniz yazın ya da satın alın

Gerçekçi iki yol var, satın almak da ücretin nasıl alındığına göre ikiye ayrılıyor. Hiçbiri herkese uymaz.

Kendiniz yazmak

Her şey sizin kontrolünüzde ve platform ücreti ödemezsiniz. Ama yukarıdaki sorunların hepsi de sizin. İlk sürüm (bir events tablosu ve aylık bir cron işi) birkaç gün sürer; tekrarlar, geç veri, fiyat sürümleri ve arızalar altında doğru çalışır hâle getirmek çok daha uzun sürer ve hataları faturasını okuyan müşterileriniz bulur. Faturalama ürününüzün asıl farkıysa ya da fiyatlamanız hiçbir araca uymayacak kadar sıra dışıysa kendiniz yazmak mantıklı.

Yüzde alan bir platform satın almak

Barındırılan platformların çoğu ölçümü ve faturalamayı sizin yerinize yapar ve faturaladığınız tutarın bir yüzdesini alır. Bu yazının yazıldığı tarihte:

  • Stripe Billing kullandıkça öde fiyatını faturalama hacminin %0,7’si olarak listeliyor.
  • Orb fiyat SSS’sinde bir kredinin faturalama hacminin %0,60’ına denk geldiğini, olay alımı ve diğer ölçülen kalemlerin buna ek olduğunu belirtiyor.
  • Paddle bir merchant of record (satıcı sıfatıyla satışı üstlenen aracı) ve işlem başına %5 + 50¢ listeliyor; bu ücret yalnızca faturalamayı değil daha fazlasını kapsıyor.

Yüzdelik ücret küçükken sorun değildir ve kullanımınızla değil gelirinizle büyür. Ayda 2.000.000 ₺’lik faturalama hacminde %0,7, ayda 14.000 ₺ eder. Ücretin gelir üzerinden mi yoksa sistem kullanımı üzerinden mi alındığına bakın; kullanımı yüksek, marjı düşük ürünlerde bu fark birikir.

Sabit planlı bir servis satın almak

Bazı servisler faturaladığınız tutardan pay almak yerine sabit bir aylık plan ve aşım ücreti alır. Payrudder bunlardan biri: planlar aylık tahsilat ve ölçüm olayı sayısına göre fiyatlanır, ücretsiz bir paketle başlar ve fiyatınızı yükselttiğinizde ücret değişmez. Bedeli yüzde yerine plan limitidir. Limitleri kendi olay hacminizle karşılaştırın ve kartı çeken sağlayıcının komisyonunun yine ayrı olduğunu unutmayın.

Hızlı bir karar listesi:

  • Hacim düşük, fiyatlama basit, hiç operasyon istemiyorsunuz: satın alın.
  • Olay hacmi yüksek ya da marj ince, ya da birden fazla uygulama tek faturalama katmanını paylaşacak: sabit planlı bir servis seçin, ücret gelirinizle büyümesin.
  • Faturalama mantığı ürünün kendisi: kendiniz yazın ve doğruluk işi için zaman ayırın.

Payrudder kullanım bazlı faturalamayı nasıl ele alıyor?

Payrudder, Go ile yazılmış bir kullanım ölçümü ve abonelik faturalama platformu. NAFRU onu kendi uygulamalarının ortak faturalama katmanı olarak geliştirdi. Bugün yapılmış hâliyle yukarıdaki sorunlara karşılığı şöyle:

  • Sayaçlar SUM, COUNT, MAX, UNIQUE (bir özelliğin farklı değer sayısı) ya da LAST ile toplar. Miktarlar tam ondalıktır (altı basamağa kadar), para hiçbir yerde float değildir.
  • Fiyat modelleri: birim başına, kademeli (her kademe ayrıca sabit bir ücret taşıyabilir), paket (tam pakete yukarı yuvarlanır) ve planda sabit bir taban ücret. Hacim kademesi (tüm birimler aynı fiyattan) hazır bir model olarak yok. Kredi paketleri de var: müşteriniz bunları bir ödeme linkinden ya da müşteri portalından satın alır, backend’iniz de krediyi bir API çağrısıyla harcar; bakiye yetmezse çağrı reddedilir ve hiçbir şey düşülmez.
  • Tekrarlar: her olay bir idempotency anahtarı taşır. Tekrar gönderim duplicate yanıtı alır ve asla iki kez sayılmaz; aynı anahtar farklı içerikle gelirse reddedilir.
  • Geç olaylar: geç olup olmadığına olayın ne zaman ulaştığına ve sizin seçtiğiniz ek süreye (0 ile 7 gün) bakılarak karar verilir. Geç olay bir sonraki faturaya düzeltme satırı olarak eklenir ve kademeler doğru işlesin diye ait olduğu dönemin plan sürümüyle fiyatlanır.
  • Fiyat değişiklikleri: plan sürümleri yayımlandıktan sonra değiştirilemez. Kapanmış bir dönemi yeni sürümle yeniden fiyatlamak yalnızca fiyat farkını bir düzeltme faturasıyla faturalar.
  • Dönem kapanışı, fiyatlamadan önce bir filigranı (zamanında gelen her şeyin toplanmış olmasını) bekler. Payrudder’ın yayımladığı ölçümde, 2,9 GiB Docker sanal makinesi olan bir Apple M4 dizüstünde 10.000 müşteri × 5 sayaç için ay kapanışı 289 saniye sürdü; olay kabulü saniyede 5.000 olayı p99 32 ms ile sürdürdü. O makinede iki hedef tutturulamadı ve rapor hangileri olduğunu açıkça yazıyor.

Ölçümün etrafında abonelikler, kuponlar, iade faturaları (kredi notları), barındırılan fatura sayfaları ve imzalı webhook’lar var. Ödemeler Paddle, iyzico ya da havale üzerinden alınır. Durumu net söyleyelim: Paddle ve iyzico adaptörleri sağlayıcıların dokümantasyonundan yazıldı ve fixture’larla test edildi, ama henüz sağlayıcıların sandbox ortamlarında çalıştırılmadı.

Payrudder Cloud erken erişimde. Ayrıntılar kullanım ölçümü sayfasında. İstek başına ücret alıyorsanız API kullanım faturalama sayfası somut bir kurulumu adım adım gösteriyor.

Nereden başlamalı?

Kullanım bazlı faturalama sıkıcı yerlerde bozulur: yeniden denenen bir istek, iki gün geç gelen bir olay, yerinde düzenlenen bir fiyat. İlk faturanız çıkmadan önce, seçtiğiniz aracın ya da kendi tasarımınızın bunların her birine bir cevabı olsun. Payrudder Cloud erken erişimde ve gelirinizden pay değil sistem kullanımı üzerinden ücretlendiriliyor. Paketleri fiyatlar sayfasında görebilirsiniz.

Ay sonunda kullanımı hâlâ Excel'de mi topluyorsunuz?

Payrudder kullanımı ölçer, faturayı keser ve ödemeyi iyzico, Paddle ya da havaleyle alır.

Okumaya devam edin