İçeriğe geç

Merchant of record nedir? Paddle ve iyzico farkı

Merchant of record nedir, ödeme kuruluşundan farkı ne? KDV ve chargeback kimde, Paddle ve iyzico ne kesiyor, ikisi birlikte nasıl kullanılır?

Payrudder ekibi8 dk okuma

Merchant of record (MoR), ürününü müşteriye hukuken satan şirkettir: kart ekstresinde onun adı yazar, satış vergisini ve KDV’yi o toplayıp öder, iade ve itirazlara (chargeback) o cevap verir. Ödeme kuruluşu (sanal POS, PSP) ise yalnızca parayı taşır; satıcı siz olarak kalırsınız, vergi, fatura ve itirazlar da sizde kalır.

Bu tek fark geri kalan her şeyi belirliyor: işlem başına ne ödeyeceğiniz, masanıza ne kadar vergi işi düşeceği ve hangi müşteriye hangi sağlayıcının uyduğu. Bu yazıda konuyu iki somut örnekle anlatıyoruz: Paddle (bir merchant of record) ve iyzico (Türkiye’deki bir ödeme kuruluşu). Sonunda da ikisini neden ve nasıl birlikte kullanabileceğinizi konuşuyoruz.

Merchant of record ne yapar?

Paddle kendi yazısında merchant of record’u, ürün ya da hizmeti son müşteriye satmaktan sorumlu tüzel kişi olarak tanımlıyor (Paddle: what is a merchant of record). Pratikte MoR bir bayi gibi çalışır. Satış aslında iki işlemdir: müşteri ürünü MoR’dan alır, MoR da size ürünün bedelini öder.

Satıcı MoR olduğu için satıcının yükümlülükleri de onda:

  • Kart ekstresinde onun adı görünür. Paddle, müşterinin ekstresinde MoR’un adı yazdığı için sorumlu tarafın da MoR olduğunu söylüyor.
  • Vergiyi hesaplar, toplar ve öder. ABD’de satış vergisi, AB ve İngiltere’de VAT, başka ülkelerde karşılıkları. Paddle’ın fiyat sayfasına göre doğru oranı toplayıp beyan tarihlerini takip ediyor, beyannameleri sizin adınıza verip vergiyi ödüyor (Paddle fiyatlandırma).
  • İade ve chargeback’leri üstlenir. Aynı sayfa dolandırıcılık koruması, chargeback ve alıcı desteğini fiyata dahil olarak sayıyor.
  • Size net tutarı öder. Müşterinin ödemesini değil, kesintiler sonrası kalanı alırsınız.

Karşılığında biraz kontrol verirsiniz. Müşterinin makbuzu MoR’dan gelir, ödeme sayfası MoR’undur, ödeme takvimi de onun takvimidir.

Ödeme kuruluşu ne yapar?

Ödeme kuruluşu müşterinin kartından çekimi yapar ve parayı sizin hesabınıza aktarır. Çevresindeki her şey sizin:

  • Satıcı sizsiniz. Ekstrede sizin şirketiniz (ya da ayarladığınız bir tanım) görünür.
  • Vergi sizin işiniz. Hangi oranın uygulanacağına siz karar verirsiniz, faturaya siz yazarsınız, beyanı siz verirsiniz. Bu kısmı mali müşavirinizle birlikte yürütürsünüz.
  • Fatura sizin. Ödeme kuruluşu ödemenin alındığını teyit eder; sizin faturanızı kesmez.
  • İtirazlar size gelir. Kuruluş chargeback’i size iletir ve belge ister.

iyzico’nun yardım merkezi bunu açıkça anlatıyor: kart sahipleri kendi onayları olmadan yapılan işlemlere itiraz edebilir; üye iş yeri istenen belgeleri zamanında göndermezse ya da belgeler yetersizse, itiraz edilen tutar üye iş yerinin hesabından çekilir (iyzico yardım merkezi). Yani itirazla iyzico değil, siz uğraşırsınız.

Merchant of record ve ödeme kuruluşu karşılaştırması

Soru Merchant of record (ör. Paddle) Ödeme kuruluşu (ör. iyzico)
Hukuken satıcı kim? MoR Siz
Kart ekstresinde kimin adı var? MoR’un Sizin
Satış vergisi / KDV’yi kim hesaplayıp öder? MoR Siz
Müşterinin makbuzunu ya da faturasını kim keser? MoR Siz
Chargeback’lere kim cevap verir? MoR Siz, belgeyle
Komisyon Daha yüksek, çünkü vergi ve risk dahil Daha düşük, çünkü vergi ve risk sizde
Hesaba geçiş MoR’un takviminde Sözleşmenize göre kuruluşun takviminde
En uygun olduğu durum Küçük ekiple çok ülkeye satış İyi bildiğiniz tek pazarda satış

Komisyonlar: Paddle ve iyzico ne yayımlıyor?

İki model en çok komisyonla kıyaslanır ve en az burada adil kıyaslanır; çünkü MoR komisyonu, ödeme kuruluşu komisyonunun içermediği bir işi de kapsar.

Paddle. Kullandıkça öde fiyatı işlem başına %5 + 50 sent; aylık ücret yok. 10 doların altındaki ürünler için özel fiyat istenebiliyor (Paddle fiyatlandırma). 20 dolarlık aylık bir planda bu 1,50 dolar, yani satışın %7,5’i eder. 100 dolarlık planda 5,50 dolar, yani %5,5. Sabit 50 sent en çok ucuz planları yorar.

iyzico. iyzico herkese tek bir oran yayımlamıyor. Yardım merkezinde kurumsal satıcılar için %4,29’dan başlayan komisyon ve başarılı işlem başına 0,25 ₺ işlem ücreti, şahıs satıcılar için %4,49’dan başlayan komisyon ve 0,25 ₺ yazıyor; sizin gerçek oranlarınızın da iyzico kontrol panelindeki taksit ve komisyon ayarları bölümünde göründüğü belirtiliyor (iyzico yardım merkezi). “Başlayan” ifadesi sizin oranınızın farklı olabileceği anlamına geliyor; yayımlanan rakamları kesin fiyat değil, referans olarak görün. Yayımlanan kurumsal başlangıç oranıyla 500 ₺’lik bir satışın maliyeti 21,70 ₺.

Kıyaslarken ödeme kuruluşunun rakamına kendi vergi uyum maliyetinizi de ekleyin: kayıtlar, beyanlar, mali müşavir ücreti, fatura yazılımı. Onlarca ülkeye satan bir ekip için çoğu zaman büyük olan rakam budur. Yalnızca Türkiye’ye satan bir ekip için ise bu iş zaten şirketin geri kalanı için yaptığınız iştir.

Para hesabına ne zaman geçer?

Paddle ayda bir ödeme yapar. Ayın 1’inde bakiyeniz belirlediğiniz eşiğin (en az 100 dolar, 100.000 dolara kadar ayarlanabilir) üzerindeyse ödemeye dönüşür; Paddle bunu ayın 15’ine kadar havale ya da Payoneer ile gönderir. Çoğu ülke için ödeme ücreti almıyor, bazı ülkelerde 15 dolarlık SWIFT ücreti çıkabiliyor (Paddle: when and how do I get paid).

iyzico daha sık öder ama koşullar sözleşmenize bağlı. Yardım merkezi kurumsal kullanıcılar için haftalık ödemeden söz ediyor ve ödeme zamanlamasının iş modeline ve sözleşme koşullarına göre değişebileceğini belirtiyor (iyzico yardım merkezi). Gerçek takviminiz için sözleşmenize ve kontrol panelinize bakın.

Hangisi ne zaman uygun?

Merchant of record seçin, eğer:

  • Birçok ülkeye satıyorsanız ve her birinde vergi kaydı açmak istemiyorsanız.
  • Ekibiniz küçükse ve kimse chargeback ya da yabancı VAT beyanıyla uğraşmak istemiyorsa.
  • Bu işin ortadan kalkması karşılığında daha yüksek komisyonu ve aylık ödemeyi kabul ediyorsanız.

Ödeme kuruluşu seçin, eğer:

  • Müşterilerinizin çoğu, vergisini zaten yönettiğiniz tek bir ülkedeyse.
  • Yerel ödeme alışkanlıkları önemliyse. Türk lirasıyla, yerel kartla ödeyen Türk müşteriler için iyzico gibi yerli bir kuruluş doğal tercih; kontrol panelinde taksit için ayrı bir bölüm bile var.
  • Marj önemliyse ve zaten bir mali müşaviriniz ve fatura düzeniniz varsa.

İkisini birlikte kullanmak

Türkiye’den yurt dışına da satan pek çok SaaS sonunda ikisini birden kullanıyor: Türk lirasıyla ödeyen Türk müşteriler için iyzico, geri kalan herkes için Paddle. Bu ayrım mantıklı ama gerçek mühendislik sorunları doğuruyor:

  1. Yönlendirme. Her yeni müşteri doğru sağlayıcıya düşmeli ve bu karar kalıcı olmalı. Biri bir kuralı değiştirdi diye mevcut müşteriyi taşımak çift çekimin klasik yoludur.
  2. İki farklı sahiplik modeli. Paddle’da yenilemeleri ve başarısız ödemelerin tekrarını sağlayıcı yürütür. iyzico’da siz. Hem sizin kodunuz hem sağlayıcı aynı başarısız ödemeyi tekrar denerse müşteri iki kez ödeyebilir.
  3. İki makbuz. Paddle satıcı olduğu için kendi makbuzunu gönderir. Sizin faturalama sisteminiz de “ödemeniz alındı” e-postası atarsa müşteri iki e-posta alır.
  4. İki defter. Gelir, iade ve itirazlar iki farklı formatta, farklı para birimlerinde, farklı ödeme takvimleriyle gelir. Lirayı dolarla toplayan rapor yanlıştır.
  5. Müşteriyi sağlayıcılar arasında taşımak. Kartlar sağlayıcılar arasında taşınmaz. Müşteri yeni sağlayıcının formunda kart bilgisini yeniden girmeli; eski abonelik ancak yeni sağlayıcı ilk çekimi yaptıktan sonra durmalı.

Payrudder bunu nasıl çözüyor?

Payrudder kullanım ölçümü, abonelik faturalama ve ödeme orkestrasyonu platformu. Merchant of record değil, vergi de hesaplamıyor; sağlayıcıların üstünde durup her birinin yaptığı işi ona bırakıyor.

  • Her sağlayıcı ne yaptığını beyan ediyor. Payrudder’ın Paddle adaptörü, yenilemeyi ve başarısız ödeme tekrarlarını Paddle’ın yürüttüğünü, vergiyi Paddle’ın hesapladığını, ödeme sayfasını Paddle’ın barındırdığını ve makbuzu Paddle’ın gönderdiğini beyan ediyor. iyzico adaptörü barındırılan ödeme formunu ve iadeleri beyan ediyor; yenileme ve tekrar denemeleri Payrudder’a bırakıyor. Her aboneliğin yenileme ve tekrar için tek bir sahibi var; iki motor aynı ödemeyi asla birlikte denemiyor.
  • Çift makbuz yok. Paddle adaptörü makbuzu Paddle’ın gönderdiğini beyan ettiği için Payrudder, Paddle’ın tahsil ettiği bir ödeme için kendi “fatura ödendi” e-postasını göndermiyor.
  • Ülke ve para birimine göre yönlendirme. Sıralı kurallar (müşteri ülkesi ve abonelik para birimi → sağlayıcı, ilk eşleşen kazanır, bir varsayılan) abonelik oluşturulurken sağlayıcıyı seçiyor. Seçim aboneliğe kaydediliyor; kural değiştirmek mevcut müşterileri taşımıyor. O para biriminde çekim yapamayan bir sağlayıcıyı gösteren kural kaydedilirken reddediliyor.
  • Müşteri ülkesine göre vergi oranı, ama vergi motoru yok. iyzico’daki aboneliklerde Payrudder, müşterinin ülkesi için sizin tanımladığınız oranı uyguluyor. Paddle’da vergi Paddle’da kalıyor. E-fatura için Nilvera (UBL-TR) entegrasyonu yazıldı, ancak henüz Nilvera’nın test portalında çalıştırılmadı.
  • Tek ödeme defteri ve sağlayıcı, ülke ve para birimine göre raporlar, faturaların defterle mutabakatı dahil. Farklı para birimleri asla toplanmıyor.
  • Aboneliği sağlayıcılar arasında taşıma, ikisi aynı anda canlı olmadan: eski abonelik, yeni sağlayıcı onaylayana kadar olduğu gibi kalıyor.

Dürüst bir sınır: Paddle ve iyzico adaptörleri sağlayıcıların dokümantasyonundan yazıldı ve kayıtlı örnek yanıtlarla (fixture) test edildi. Henüz sağlayıcıların sandbox ortamlarında çalıştırılmadılar; yalnızca sandbox’ın netleştirebileceği noktalar kodda işaretli. Bu yapılana kadar onları “yazıldı” diye düşünün, “üretimde kanıtlandı” diye değil.

Ayrıntılar için ödeme orkestrasyonu özelliğine ve Türkiye’den SaaS satmak kullanım alanına bakabilirsiniz.

Kısa cevap

Küçük bir ekiple dünyaya satıyorsanız, merchant of record sizi vergi ve chargeback işinden kurtarır; Paddle’ın %5 + 50 senti bunun bedeli. Çoğunlukla Türk müşterilere satıyorsanız, iyzico gibi bir ödeme kuruluşu satış başına daha ucuzdur ve yerel alışkanlıklara uyar, ama vergi, fatura ve itirazlar sizde kalır. İkisine de satıyorsanız ikisini birden kullanın, ülke ve para birimine göre yönlendirin ve her aboneliğin sahibine tek bir sistem karar versin.

Payrudder Cloud erken erişimde ve gelirinizden pay alarak değil, sistem kullanımına göre ücretlendiriliyor. Fiyatlar sayfasına göz atın.

Ay sonunda kullanımı hâlâ Excel'de mi topluyorsunuz?

Payrudder kullanımı ölçer, faturayı keser ve ödemeyi iyzico, Paddle ya da havaleyle alır.

Okumaya devam edin